In het recent bij KokBoekencentrum verschenen boek Uit de Joodse Bijbel deelt theoloog en Israëlkenner Piet van Midden (jarenlang voorzitter van het OJEC) 101 verrassende inzichten uit de Hebreeuwse Bijbel, voor ieder die de Bijbel nog beter wil begrijpen. Van Midden maakte jarenlang dagelijks een efemeride: een korte, scherpe toelichting op enkele verzen uit de Hebreeuwse Bijbel. Uit zo’n 2000 bijdragen selecteerde en herschreef hij de beste vondsten tot 101 dagmeditaties. Speciaal voor de bezoekers van de website van het OJEC hieronder de eerste 5 dagmeditaties uit dit boek.

Door: Piet van Midden | foto: Pixabay

001 - Dit is de dag
PSALM 118:24
‘Dit is de dag die JHWH heeft gemaakt, laten wij juichen en ons verheugen’ 

Het is een overbekende tekst, hier geciteerd uit de NBV21. Z’n bekendheid ontleent de psalmtekst vooral aan de internationale versie, This is the day. En daarna ging de tekst een eigen leven leiden. Maar welk leven? Allereerst missen we in de NBV21-vertaling een element: vo (klassiek uitgesproken maar niet wenselijk: bo) in het slot van de tekst: nismecha vo, ‘laten we ons daarover verheugen’, namelijk over al het goede dat JHWH meebrengt. Je kunt dat element vo ook betrekken op JHWH: ‘Wij zullen juichen en jubelen in Hem.’ Maar er is nog iets dat overdenking behoeft. Is de psalmist nu zo blij dat JHWH die dag heeft gemaakt? 
Of is hij zo blij omdat de HEER hem, toen de volken hem als bijen omringden, uitredding heeft geboden? Mij lijkt dat de hele psalm een feestzang na verlossing is. Maar dat vraagt een andere vertaling van vers 24: ‘Dit is de dag waarop (vo) JHWH heeft gehandeld.’ Je kunt ook zeggen: ‘… het heeft gemaakt’ in de zin van ‘voor elkaar heeft gebracht’. Het is niet zo’n bijbelse stijl, maar blijft wel dicht bij de grondtekst.
___

002 - Het was nog niet goed (1)
GENESIS 1:6-8

Als we het eerste scheppingsverhaal lezen, valt op dat de wording van de wereld mooi op een rijtje wordt gezet: ‘God zag dat het goed was; de eerste, de tweede, de zoveelste dag.’ Over de zevende dag wordt zelfs gezegd dat het zeer goed was. Maar als we even op onze tellen passen, zien we dat iets niet klopt in deze telling. Bij alle dagen staat geschreven dat God zag dat het goed was, behalve bij de tweede dag! Maar bij de derde dag staat zelfs twee keer dat God zag dat het goed was. Was de tweede niet goed genoeg? We zoeken een antwoord in de Joodse tradities en we vinden een prachtige verklaring: God was nog niet klaar met de tweede dag en dan kun je niet zeggen dat het al goed is. Dat wordt op de derde dag goedgemaakt, met twee keer ‘God zag dat het goed was’.
___

003 - Het was nog niet goed (2)
GENESIS 1:6-8

Maar er is nóg een reden waarom de conclusie ‘God zag dat het goed was’ bij de tweede dag ontbreekt: omdat God op de tweede dag de gehenna, de onderwereld, de hel schiep en dat kun je niet goed noemen. Je kunt er beter wegblijven, want de gehenna heeft zeven compartimenten. Afhankelijk van de ernst van je straf word je in een daarvan gestopt. Het is een heuse hel, want de zondaar wordt in het vuur geworpen en verteerd. Daarna verrijst hij weer en begint het hele gebeuren opnieuw. Stevige taal dus. En er is nog een reden waarom we bij de tweede dag niet horen dat het goed was: de engelen moesten nog geschapen worden. Ze werden niet op de eerste dag geschapen omdat God niet wilde dat ze zouden meehelpen bij de schepping. De engelen zijn daarom de schepsels van de tweede dag.
___

004 - Jij bent als ik
GENESIS 2:18-23

‘Het was goed, het was goed…’ klinkt het steeds in hoofdstuk 1 van Genesis. Zelfs ‘zeer goed’ als het om de schepping van de mens gaat. Maar dan lezen we onverwacht: ‘Het is niet goed dat de mens alleen is. Ik zal een hulp maken tegenover hem.’ Verschillende vertalingen hebben ervan gemaakt: ‘een hulp die bij hem past’. Dat is een vertaling die meer vragen oproept dan beantwoordt. ‘Die bij hem past’… Is dat zoiets als ‘ze moeten geschikte partners voor elkaar zijn’? De Schrift als datingbureau? Daar lijkt het in de Hebreeuwse tekst niet op. De mens zoekt in de Hof van Eden naar wederzijdse verstaanbaarheid. In het Hebreeuws achter ‘tegenover hem’, neged, zit het werkwoord nagad, ‘vertellen’. Maar aan wie doe je dat? Wat of wie is je adres? Om dat manco op te lossen, schept God een tweede mens, een verrassing, tegen wie de mens uitroept: ‘Dit is gebeente van mijn gebeente, vlees van mijn vlees.’ Gebeente is niet je botstructuur, maar je identiteit, jijzelf. ‘Jij, helemaal jij! Jij bent als ik.’
___

005 - Voor elkaar gekregen
GENESIS 4:1

Bijbellezen levert je verbazing op. Dat geldt ook van het beroemde verhaal over Kaïn en Abel. Alles is vreemd, ook de manier van vertellen. Adam en Eva hebben gemeenschap en daaruit wordt Kaïn geboren. ‘Ze baarde Kaïn’ staat er, maar dat is niet gangbaar in bijbelse taal. Je zou verwachten: ‘Ze baarde een zoon en noemde hem Kaïn.’ Nu rol je meteen het verhaal in en lees je dat Eva zegt dat ze met de hulp van JHWH een man heeft ‘verkregen’. ‘Verkregen’: dat is zoiets als ‘voor elkaar gekregen’. Dat zouden wij niet op een geboortekaartje schrijven. Als je het in het grote Hebreeuwse woordenboek (HALOT) opzoekt, vind je ‘kopen’ of ‘verwerven’. In een Duitse uitgave vinden we ‘schaffen’. ‘Wir schaffen das!’ 
Zegt Eva dat ze een zoon heeft gekocht? Nee, ze zegt dat ze een zoon heeft geregeld. En de verbazing is nog niet voorbij, want we vinden nota bene bij dit alles God als helper: ‘met 
de hulp van de HEER’. Alleen: het woordje hulp staat helemaal niet in de Hebreeuwse grondtekst. De vertalers hebben de lezer een handje geholpen door ‘hulp’ in te voegen. In de Hebreeuwse tekst staat een woordje dat ‘samen met’ of ‘net als’ betekent. Als we dat gebruiken, zegt Eva: ‘Net als de HEER heb ik een man geregeld.’ Eva zegt met andere woorden dus dat God kan scheppen, maar dat zij er ook wat van kan. Hier klinkt geen deemoedige jonge moeder, maar een zelfbewuste vrouw die ‘ich schaffe das’ roept. We zullen zien wat er nog van komt.

Voor meer informatie over Uit de Joodse Bijbel van Piet van Midden: klik hier.

Bron: KokBoekencentrum