Jarenlang heeft Piet van Midden dagelijks enkele verzen uit de Bijbel vertaald uit het Hebreeuws en toegelicht in korte filmpjes. Deze minicolleges of Efemeriden (eendagsvlinders) werden op doordeweekse dagen als URL uitgezonden. Later werd het ritme zo-nu-en-dan en uiteindelijk stopte de reeks op Pinksteren 2026 met de 2000ste aflevering.

Door: Cor Sinnema | foto: Pixabay

Honderd-en-één van deze verrassende teksten (de krenten uit de pap) zijn nu in dit boekje gebundeld. Ze zijn bedoeld als een handreiking en een uitnodiging om mee te lezen en de kennis fris te houden. Dat laatste is Van Midden wel toevertrouwd. Zoals bekend won hij in 2015 de Onderwijsinnovatieprijs van Tilburg University. Als docent Hebreeuws aan Tilburg University en als predikant in de Protestantse Kerk in Nederland heeft hij veel pastores en predikanten wegwijs gemaakt in het Hebreeuws, de grondtaal van de Joodse Bijbel.

Het gaat hem nadrukkelijk om het lezen en verstaan van de Bijbelse teksten. Dat blijkt uit openingszinnen als: “Bijbellezen levert je verbazing op” (005), “Bijbellezen is bepaald verrassend” (008) en “Bijbellezen is vaak een vorm van identificeren” (024), “Het wil wat met die Bijbeltekst”(025) “Als je in de bijbel het woordje ‘ik’ leest, wordt vaak ‘wij’ bedoeld” (055).

De teksten geven commentaar op een verhaal, op een vers of op een enkel woord. Zelfs op een woordje dat door de vertalers is vergeten. Meer dan de helft van de teksten gaat over de Tora. Van Midden behandelt natuurlijk alle tien plagen van Egypte en de tien geboden. Hij valt voor de uitleg graag terug op een Joodse of rabbijnse verklaring of midrasj, want zo schrijft hij aan het eind in de verantwoording: “Ik sta op de schouders van voorgangers”. Hij legt bijvoorbeeld uit wat we onder een Hebreeër moeten verstaan en wat het Oudnederlandse verbidden betekent: door bidden of smeken iemand overhalen of vermurwen. Zijn commentaren zijn meestal niet langer dan een bladzijde en zijn kort en bondig geformuleerd. De flaptekst noemt ze ‘dagmeditaties’. Meestal is hij  het eens met de keuze van de vertalingen in NBV21 die hij ernaast legt. Soms is hij het er duidelijk mee oneens. Ze zijn dan naar zijn gevoel te zwak of te sterk uitgedrukt. Want het let nauw bij het Hebreeuws. Een enkele keer verwijt hij de vertalers dat ze voor een parafrase kozen waar het om een vertaling had moeten gaan.

Van Midden blijft je, evenals de Bijbel zelf, met zijn publicatie verrassen en verbazen, zonder dat er één Hebreeuwse letter in staat. Voor het gebruik is het handig dat er aan het eind een register van Bijbelteksten is opgenomen. Het blijft boeiend om in de leer te zijn bij deze schoolmeester uit de Amsterdamse School. Je hoort hem zijn tekst bijna uitspreken, met gevoel voor humor, vooral in de titels.

Boekgegevens
Uit de Joodse Bijbel. 101 verrassende teksten, door Piet van Midden, KokBoekencentrum Uitgevers, Utrecht, ISBN 978 90 435 4540 2, 2026, 124 blz. € 15,99

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom Den Bosch.

De nu tachtigjarige oud-verpleegkundige Binjamin Heyl kijkt in zijn nieuwe boek Alles wat adem heeft looft de Eeuwige met veel dankbaarheid terug op zijn leven als orthodox-jood. Voor Heyl is het ochtendgebed een steun en inspiratiebron “in zijn stapsgewijze voltooiing van zijn leven” (blz. 11). Hij geeft een inkijkje in zijn persoonlijke gebedsleven, dat bestaat uit het dagelijks zeggen of zingen van psalmen. In plaats van het woord psalmen gebruikt hij overigens consequent Tehila of Tehiliem, dat loflied(eren) betekent.

Door: Cor Sinnema

Ik denk dat veel christenen de titel van zijn boek kunnen herkennen aan de tekst waarmee de bekende psalm 150 begint: “Alles wat adem heeft love de Heer”. Zo vertaalden Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde deze laatste psalm die op muziek is gezet door Antoine Oomen. Ook het woord Heer voor de Godsnaam vermijdt de auteur en in plaats daarvan heeft hij het over de Eeuwige of G’d.

Dagelijks bidt Heyl thuis het ochtendgebed. Het bestaat uit telkens dezelfde Tehiliem. Minutieus beschrijft hij zijn ochtendritueel: de handwassing, het douchen en aankleden. Na het omdoen van zijn gebedskleed, het taliet, legt hij de tefilien aan. Hij begint met de bloemlezing van psalmteksten en andere lofzangen. Dan komen achtereenvolgens alle Tehila van het gebed aan de orde. Na Tehila 100, een danklied bij het dankoffer, volgt het Haleel, de zes vaste Tehiliem van Davied. Deze bespreekt hij eerst tezamen en daarna elk apart. Hij geeft een vertaling, die op een enkel woord na afkomstig blijkt uit NBV21, zonder dat hij hiernaar verwijst. Hier voegt hij een persoonlijk commentaar aan toe. Dan volgen de zes Tehiliem voor alle weekdagen en het vaste smeekgebed van Tehila 6 en Tehila 20. Daarna komen de Tehiliem voor enkele bijzondere dagen. In het laatste hoofdstuk behandelt hij alle elf Tehiliem van de ochtenddienst op sjabbat op dezelfde manier als de weekdagen: eerst de vertaling en daarna een commentaar. Het boek eindigt met een bijlage met een overzicht van de Hebreeuwse Bijbel, een Woordenlijst en ‘Over de auteur’.

Heyl geniet van zijn Joods-zijn. Hij beschrijft de Tehiliem of psalmen alsof hij ze pas heeft ontdekt en wil er anderen graag mee laten kennismaken. Hij heeft zich al vele jaren ingezet voor de joods-christelijke dialoog en doet dat opnieuw in deze publicatie. Hij benadrukt bij herhaling dat de Joodse gebeden niet alleen voor Joodse mensen zijn of voor mensen met de juiste huidskleur of de juiste sekse en seksuele geaardheid of de juiste sociale status of de juiste culturele en/of godsdienstige achtergrond, maar voor alle mensen. Elke mens is uniek beelddrager van G’d en allen zijn we geroepen om recht te doen aan G’ds schepping: mens, dier en al wat groen is.

Door de lay-out zijn hoofdstukken niet altijd duidelijk onderscheiden. De informatie en eigen beleving lopen in het boek door elkaar. Jammer is dat de meeste Tehiliem of psalmen niet in kolommen zijn afgedrukt, waardoor een kenmerkend aspect van de joodse poëzie verdwijnt. Sommige Tehiliem zijn onvolledig geciteerd en de versnummering ontbreekt, wat een vergelijking bemoeilijkt. Er staan veel fouten in en de gekozen spelling wordt niet consequent toegepast. Dat alles maakt een slordige indruk en doet helaas afbreuk aan het enthousiasme waarmee het boek is geschreven.

Boekgegevens
Binjamin Heyl | Alles wat adem heeft looft de Eeuwige | Uitgeverij Van Warven, Kampen, 2026 | ISBN: 978 94 93349 73 5 | 171 blz. | € 19,95

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom Den Bosch

Bij uitgeverij Van Warven is recent verschenen Alles wat adem heeft looft de Eeuwige van Binjamin Heyl: een persoonlijk, doorleefd en tegelijk theologisch rijk boek over de Tehiliem – de lofliederen die het hart vormen van het Joodse gebedsleven. In deze uitgave neemt Binjamin Heyl de lezer mee in zijn dagelijkse omgang met de Tehiliem: thuis, in de synagoge, in vreugde en in twijfel, in dankbaarheid en in protest.

Dit boek is geen academische uitleg en ook geen vrome verzameling citaten. Het is een spirituele wegwijzer. De Tehiliem worden gelezen als onderwijzing: teksten die de mens spiegelen, aanspreken en uitnodigen tot verantwoordelijkheid. Steeds opnieuw klinkt de kernvraag: hoe leef je vandaag, in verhouding tot de Eeuwige én tot alles wat leeft?

Heyl verbindt het bidden en zingen van de Tehiliem consequent met het Joodse begrip tikoen ha’olam – het helen van de wereld. Wie de Eeuwige looft, zo laat dit boek zien, kan zich niet onttrekken aan zorg voor mens, dier en aarde. Lof en gerechtigheid horen bij elkaar. Liefhebben en hoeden zijn geen bijzaak, maar de toetssteen van ware spiritualiteit.

Door de Tehiliem heen verschijnt een wereld van mensen van vlees en bloed: met falen en hoop, woede en vertrouwen, vragen en verlangen. Tegen de logica van wanhoop in klinkt het visioen dat ooit werkelijkheid zal worden: een wereld waar het goed wonen is voor alles wat leeft.

Dit boek is een uitnodiging tot vertraging, tot aandachtig lezen, bidden en leven. Voor wie zoekt naar een spiritualiteit die niet vlucht uit de wereld, maar haar wil helen.

Over de auteur
Binjamin Heyl is lid van de Joodse Gemeente Amsterdam. Hij was leraar verpleegkunde en ethiek. Hij studeerde eerst aan het Joods Seminarium te Amsterdam en later bij rabbijn Kanterman in Jeruzalem. Bij zijn terugkeer in Nederland was hij betrokken bij het OJEC (Overlegorgaan Joden en Christenen) en bij de werkgroep Liturgie en Katechese van de Katholieke Raad voor Israël (nu: Katholieke Raad voor het Jodendom). Hij doceerde ook judaïca aan de diaken- en priesteropleiding van het Sint-Janscentrum in Den Bosch en heeft talrijke publicaties over het Jodendom en de Tora op zijn naam.

Boekgegevens: klik hier.

Bron: Uitgeverij Van Warven

Het is bijzonder om te zien hoe een groep bijbelwetenschappers zich al sinds 1961 heeft verenigd om zich in te zetten voor de bestudering van de Hebreeuwse Bijbel in de joodse en christelijke tradities. Ze proberen jaarlijks één cahier uit te brengen waarin zij verslag doen van hun bevindingen. Eind vorig jaar verscheen nummer 38, gewijd aan de profeet Jesaja.

Door: Cor Sinnema

Het is een prachtig nummer met gedetailleerde deelstudies. Er komt van alles ter sprake: de spelling van het Hebreeuws, vraagpartikels, enkele afzonderlijke verzen, perikopen, een of meerdere samenhangende hoofdstukken en grote delen binnen het boek Jesaja. En de manier waarop Jesaja wordt geciteerd en opnieuw begrepen.

Dit cahier bevat tien hoofdstukken van elf auteurs, onder wie een duo. Vijf van hen zijn emeritus-hoogleraar en drie emeritus-predikant. Twee anderen hebben nog een leeropdracht als hoogleraar en een van hen is promovendus. Samen behandelen ze capita selecta van de 66 hoofdstukken waaruit het boek Jesaja bestaat. Kennis van het Hebreeuws en Grieks is natuurlijk wel handig, maar toch niet altijd per se noodzakelijk. Échte Hebraïsten zullen ervan genieten over een modale yiktol.

Het boek Jesaja is evenals vele andere geschriften van het Oude Testament niet het werk van individuele auteurs, maar van een hele reeks schrijvers, dichters en overleveraars, en een of meerdere redacteurs.

De eerste bijdrage van Ulrich Bergs gaat over het boek Jesaja als geheel. De theorie van drie auteurs/redacteuren wordt niet door iedereen onderschreven. De tegenstelling tussen de Deuterojesaja en Tritojesaja wordt verderop in het cahier zelfs bestreden. Bergs vergelijkt het boek Jesaja “met een literaire kathedraal, waaraan verschillende bouwmeesters gedurende meerdere eeuwen hebben bijgedragen”. We moeten niet vergeten dat woorden in tegenstelling tot stenen van betekenis kunnen veranderen als ze in een nieuwe context worden gebruikt. We zouden het boek Jesaja of beter sepher yeshayahu kunnen omschrijven als een verzameling woorden en tradities over diverse thema’s, concepten en motieven die aan een profeet worden toegeschreven.

Dieneke Houtman geeft in haar bijdrage een overzicht van joodse en christelijke interpretaties van de verzen 9:5-6, die bij christenen in de Kerstnacht klinken. Jammer dat voorgangers en predikanten met het cahier pas eind 2026 hun voordeel kunnen doen, want hoewel het vlak vóór Kerstmis verscheen, viel hij bij abonnees pas daarna in de bus. Deze tekst wordt steeds gelezen als een messiaanse verwachting, met een messiaanse figuur. Is het een erenaam of koning Hizkia? Het is duidelijk dat Jodendom en christendom in hun uitleg andere wegen zijn gegaan.

Daarna volgt een bijdrage van Klaas Spronk, die inzoomt op de concentrische structuur in de hoofdstukken 13 en 14 en daarbinnen op de verzen 12-14. Hij zoekt naar de mythologische achtergrond van een verhaalfiguur, i.c. de ‘koning van Babel’. Het lijkt erop dat het niet om een bepaald individu gaat, maar om een type, een mythologische figuur.

In de bijdrage van Adri van der Wal komen vier hoofdstukken 24-27 aan de orde, die een eenheid vormen omdat ze door een vergelijkbaar woordgebruik aan elkaar verbonden zijn. Het is een compositie van losse delen die tot een samenhangend geheel zijn gebundeld.

Tussen de twee grote delen waarin Jesaja kan worden opgesplitst gaapt een gat. Heel gedetailleerd gaat Archibald van Wieringen in op de overgang van hoofdstuk 38 en 39 naar hoofdstuk 40 over de tijd na de ballingschap. Het is een ‘complex hoofdstuk’, dat een belangrijke brugfunctie vervult om de sprong te wagen in God te blijven geloven.

Het woord ‘ebed JHWH komt veel voor in Jesaja. In de zesde bijdrage stelt het schrijversduo Haposan Cornelius Sinaga & Marjo Korpel dat de vertaling ‘slaaf’ of ‘slaafgemaakte’ in onze tijd niet meer voldoet, omdat de kenmerken van de ‘ebed JHWH’ nogal afwijken van hoe wij tegen slavernij aankijken. In de Bijbel gaat het ook om roeping en vorming, om dienen en liefhebben. Beter is het om het woord ‘dienaar’, ‘gezant’ of ‘ambassadeur’ te gebruiken.

Het valt Pieter Lugtigheid op hoe vaak JHWH zich in de profetenboeken Jesaja en Jeremia uitspreekt in vragende vorm. Het blijken vaak retorische vragen, maar ze hebben soms het karakter van ondervragingen en deze horen eerder in een rechtszaal thuis. Of beschuldigingen aan het adres van JHWH: dat Hij niet in staat ​​is om iets nieuws te scheppen in de menselijke geschiedenis. Het is te zien in Jeremia 2:5 en Jesaja 45:9-10.

Op grond van de godsspraakformules stelt Nico Riemersma voor om hoofdstuk 65 in drieën te verdelen. Het lijkt een antwoord op ‘het gebed van een boeteling’. Hij wijst op veranderingen in de woordvolgorde. Die hebben betekenis. Het gebruikte participium in het Hebreeuws van vs. 17 kan op verschillende manieren worden vertaald en levert telkens een ander accent op. Is de uitspraak van dit vers (‘Want zie, Ik schep een nieuwe hemel en een nieuwe aarde’) het begin of het einde van een perikoop, wat is de context, kijken we naar chiastische structuur en de herhalingen?

Het Wijsheidsgeschrift Ben Sira (De Wijsheid van Jezus Sirach) citeert uit Jesaja. In zijn bijdrage laat Panc Beentjes zien hoe elementen uit bestaande bijbelse vertellingen ingevoegd worden in andere teksten waardoor nieuwe tekst ontstaat. Het geschrift bevat een reeks portretten over koningen van Juda, onder wie koning Hizkia. De auteur van dit geschrift speelt met de woorden die hij bij Jesaja heeft gevonden, soms wijkt hij ervan af en geeft ze nieuwe contexten.

Vanwege het hoge aantal aanhalingen in de evangeliën wordt het boek Jesaja wel eens het vijfde evangelie genoemd. In het laatste artikel bespreekt Wim Weren vier (van de elf) aanhalingen uit Jesaja in het evangelie van Matteüs. Door aanpassingen hebben de vervullingscitaten een nieuwe betekenis, soms ook dubbele betekenissen, gekregen. Matteüs gebruikt Jesaja om zijn visie op Jezus te belichten.

Er worden door de auteurs verschillende vertalingen gebruikt. Naast NBV21 en de Naardense Bijbel zijn dit vaak ‘eigen’ verhelderende werkvertalingen. De vondsten in de afzonderlijke studies zullen op den duur wel hun weg gaan vinden in weer een nieuwe ‘Nieuwe’ vertaling. Voor wie volgt hoe wetenschappelijke inzichten ontstaan, is het cahier natuurlijk een must, voor de geïnteresseerde liefhebber is het stevige kost, maar door de beperkte omvang is het een genoegen om de bijdragen te bestuderen. Het cahier sluit af met korte samenvattingen, een uitgebreid tekstregister van 12 bladzijden en een overzicht van personalia.

In het Voorwoord spreken de drie redacteuren de hoop uit dat de artikelen in deze bundel inzichten en stof tot nadenken geven en dat ze helpen de aloude teksten nieuw te verstaan. In die opzet zijn ze wat mij betreft absoluut geslaagd. Ik vind het een prachtig nummer waarin duidelijk wordt dat wat op synchroon niveau is gevonden geïntegreerd wordt in een diachrone ontwikkeling. Het was geen straf om tijdens de koude dagen de studeerkamer te bezoeken en me te warmen aan deze studie.

Boekgegevens
Jesaja, onder redactie van Marco Visser, Willien van Wieringen en Nico Riemersma, nr. 38 in de reeks Amsterdamse Cahiers voor Exegese van de Bijbel en zijn Tradities (ACEBT), Amsterdam, Uitg. Societas Hebraica Amstelodamensis, 2025, 126 blz. ISNB 9789083414737, € 26,95.

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom ‘s-Hertogenbosch

Drie maanden voor zijn dood op 7 november 2020 legde de bekende Engelse rabbijn Jonathan Sacks de laatste hand aan zijn laatste boek, waarvan nu een Nederlandse vertaling is verschenen: De kracht van de Tora. Ideeën die je leven veranderen. Hierin huldigt hij de stelling dat de wereld zou veranderen als het ideeëngoed van het jodendom door meer mensen zou worden overgenomen. Hij ontleent deze ideeën aan de Tora en acht sommige ideeën zelfs baanbrekend. Ook de vertalers omschrijven de Tora aan het eind als ‘het oerboek van het joodse geloof’ (blz. 319).

Door: Cor Sinnema

Sacks zegt: “De Tora is niet een boek van mensen. Het is Gods mensenboek” (blz. 27). Volgens hem is het grootste religieuze mysterie dat God gelooft in mensen en niet andersom. Het mysterie in het hart van het jodendom is niet het geloof in God. Het is Gods geloof in joden (blz. 158).

In zijn boek gaat Sacks opnieuw in dialoog met wijzen en commentatoren uit de rijke joodse traditie zoals Rasji en Maimonides, en hij vergelijkt de ideeën met de resultaten van de moderne wetenschappen. Dat doet hij op zijn eigen wijze, zoals eerder in de vijfdelige serie ‘Verbond en dialoog’ bij alle boeken van de Tora. Hij laat met overtuiging nog eenmaal zien hoe hij in zijn leven kracht heeft kunnen putten uit de Tora, de vijf boeken van Mozes. Alle vierenvijftig parasjot (meervoud van parasja), gedeeltes uit de Tora die binnen één jaar op evenzovele sjabbatsdagen in de synagoge worden gelezen, voorziet hij van commentaar en deze samen houdt hij de samenleving als spiegel voor. Sacks noemt het jodendom een uiterst sociaal geloof. Hij verzet zich tegen elke ‘nieuwe religie’ waarmee mensen zichzelf kunnen helpen, van zichzelf leren houden alsof hun leven ervan afhangt. De ‘gezondverstandgidsen over het leven’ leggen het af tegen de joodse leefregels. De sabbat is de remedie tegen ‘selfitis’. Actuele thema’s komen aan de orde: dialoog, ons brein, identiteit, populisme, verbond, sociaal contract, de negatieve effecten van sociale media op de menselijke verhoudingen van de communicatie, cyberpesten, filantropie.

De resultaten van allerlei disciplines zoals sociologie, psychologie, psychotherapie en economie houdt hij tegen het licht van de Tora. Hij is ook bijzonder geïnteresseerd in medische onderzoeken en rapporten. Sacks noemt Jozef de eerste persoon in de geschiedenis die koos voor vergeving. Hij noemt hem ook de eerste econoom ter wereld vanwege zijn gedachten over zeven vette jaren die gevolgd worden door zeven magere jaren. Jozef is in zijn ogen ook de eerste cognitieve therapeut omdat hij begreep wat ‘omdenken’ is: “Het anders leren kijken naar negatieve gebeurtenissen in het leven, waardoor je jezelf kunt bevrijden van depressie en aangeleerde hulpeloosheid.”

Behalve de grote vraagstukken in de wereld van vandaag behandelt hij ook de kleine vragen van de Hebreeuwse grammatica. Hij wijst bijvoorbeeld op bijzondere details van een woord, de woordvolgorde of zinsconstructie en zoomt in op Hebreeuwse woorden chol (leeg) en kodesj (heilig), op het verschil van priesterlijke en profetische verzoening.

De parasjot zijn nooit genummerd, maar hebben een titel die gelijk is aan de eerste woorden waarmee het gedeelte begint. In elke parasja vindt hij een levensveranderd idee dat hij over 4 à 5 bladzijden uitwerkt en als moraal samenvat en met een spreuk of tegeltjeswijsheid afsluit, zoals: “Wacht niet tot de wereld beter wordt. Neem zelf het initiatief. De wereld wacht op jou.” (blz. 300)

Handig zijn de registers aan het eind van het boek met verwijzingen naar Bijbelplaatsen, enkele inhoudelijke thema’s en alle parasjot in alfabetische volgorde. Het boek is mooi uitgegeven, leest prettig en is een aanwinst voor ieder die zich wil verdiepen in de Tora; een cadeautje!

Boekgegevens
De kracht van de Tora. Ideeën die je leven veranderen, Jonathan Sacks, Skandalon, Middelburg, 2025, ISBN 978-94-93220-91-1, 334 blz. € 32,99

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom Den Bosch

Bij Stichting LeV is recent het boek Lieflijk op de tong – Stemmen bij de Tora van Henk Scholder, Dodo van Uden en Niek de Wilde verschenen. Deze auteurs zijn allen judaïcus en werken als freelance docent in leerhuizen en bijbelstudiegroepen van verschillende kerkgenootschappen. In dit boek presenteren zij het studiemateriaal dat zij speciaal voor deze Lerngroepen hebben ontwikkeld in de Stichting LeV, een afkorting van ‘Leren en Vernieuwen’. Deze stichting is in 2002 opgericht om de studie van Bijbel en joodse traditie te stimuleren.

Door: Cor Sinnema

Voor hun boek hebben zij de 52 columns geredigeerd en gebundeld die zij eerder hebben gepubliceerd in het voormalige tijdschrift Kerk&Israël-Onderweg, een uitgave van de PKN over de relatie tussen kerk en Israël. Hierin geven zij commentaar en uitleg bij de tekstgedeeltes uit de Tora die gebruikt worden bij wekelijkse voorlezing in de synagogen. Het leesrooster is zo samengesteld dat binnen het tijdsbestek van een jaar alle boeken van de Tora een plaats krijgen. Elk tekstgedeelte, sidra in het Hebreeuws, wordt behalve met een nummer ook aangeduid met de eerste woorden van de betreffende aflevering. De meest bekende is waarschijnlijk de eerste, die in het Hebreeuws Beresjiet (‘In het begin’) wordt genoemd. Het leerboek volgt het joodse jaar, maar vermeldt niet in welke periode van het jaar de betreffende sidra aan de orde is. Samen met veel andere informatie wordt dit bekend verondersteld. Hieruit blijkt dat dit leerboek een doelgroep voor ogen heeft die voldoende bekend is met de joodse leeswijze: lernen.

In hun bijdragen volgen de schrijvers nauwkeurig de regels van de karakteristieke joodse uitlegkunde. Ze beginnen met een leesvraag bij een fragment uit de wekelijkse aflevering. Dat fragment varieert in lengte: van een hoofdstuk tot een of twee verzen, en éénmaal zelfs twee letters: de lettergrootte van de ayin en dalet van het eerste en laatste woord uit Deuteronomium 6,4. Daarna geven de auteurs antwoorden en interpretaties van joodse geleerden. Alle columns sluiten af met de vraag naar een voorbeeld uit eigen leven of directe omgeving. Met deze opzet proberen de schrijvers het gesprek op gang te brengen en de deelnemers tot nieuwe inzichten te brengen.

Het interessantste deel zijn de vragen, antwoorden en discussies uit de rabbijnse literatuur: de Midrasj en Misjna, Talmoed en Tosefta. De auteurs citeren bekende klassieke commentatoren: Maimonides of Rambam, Nachmanides en Rasji, maar ook hedendaagse uitleggers. Er worden geen voetnoten gebruikt en ook een register van commentaren ontbreekt. Het genre van de column beperkt de lengte van de bijdragen. Deze zijn op één keer na nooit langer dan drie bladzijden.

Wie het boek wil gebruiken moet een of meerdere Bijbeluitgaven naast zich hebben. De samenstellers laten met dit studieboek zien dat zij zich de kunst van het lernen hebben eigen gemaakt. De gebundelde columns kunnen voorgangers en predikanten helpen bij hun wekelijkse preek of verkondiging. Omdat veel voorkennis is vereist, is het vooral geschikt voor hen, die voldoende tijd en moeite willen nemen om nieuwe ontdekkingen te doen. Het kan de Bijbellezers in de kerken en de leerhuizen helpen om kennis te maken met de lange traditie van joodse uitlegkunde.

Het is zoals Rabbi Elazar ben Azarja uit de eerste eeuw al zei: “Het is onmogelijk dat een bijeenkomst in het leerhuis eindigt zonder een nieuwe interpretatie.” (Chagiga 3a)

Boekgegevens
Auteurs: Henk Scholder, Dodo van Uden en Niek de Wilde | Titel: Lieflijk op de tong. Stemmen bij de Tora | Uitgave van de Stichting LeV, Amsterdam | Aantal pagina’s:169 | ISBN: 978-90-77621-07-3 | Prijs:  € 20,-

Voor meer info of om dit boek te bestellen: klik hier.

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom ‘s-Hertogenbosch