In het recent bij KokBoekencentrum verschenen boek Uit de Joodse Bijbel deelt theoloog en Israëlkenner Piet van Midden (jarenlang voorzitter van het OJEC) 101 verrassende inzichten uit de Hebreeuwse Bijbel, voor ieder die de Bijbel nog beter wil begrijpen. Van Midden maakte jarenlang dagelijks een efemeride: een korte, scherpe toelichting op enkele verzen uit de Hebreeuwse Bijbel. Uit zo’n 2000 bijdragen selecteerde en herschreef hij de beste vondsten tot 101 dagmeditaties. Speciaal voor de bezoekers van de website van het OJEC hieronder de eerste 5 dagmeditaties uit dit boek.

Door: Piet van Midden | foto: Pixabay

001 - Dit is de dag
PSALM 118:24
‘Dit is de dag die JHWH heeft gemaakt, laten wij juichen en ons verheugen’ 

Het is een overbekende tekst, hier geciteerd uit de NBV21. Z’n bekendheid ontleent de psalmtekst vooral aan de internationale versie, This is the day. En daarna ging de tekst een eigen leven leiden. Maar welk leven? Allereerst missen we in de NBV21-vertaling een element: vo (klassiek uitgesproken maar niet wenselijk: bo) in het slot van de tekst: nismecha vo, ‘laten we ons daarover verheugen’, namelijk over al het goede dat JHWH meebrengt. Je kunt dat element vo ook betrekken op JHWH: ‘Wij zullen juichen en jubelen in Hem.’ Maar er is nog iets dat overdenking behoeft. Is de psalmist nu zo blij dat JHWH die dag heeft gemaakt? 
Of is hij zo blij omdat de HEER hem, toen de volken hem als bijen omringden, uitredding heeft geboden? Mij lijkt dat de hele psalm een feestzang na verlossing is. Maar dat vraagt een andere vertaling van vers 24: ‘Dit is de dag waarop (vo) JHWH heeft gehandeld.’ Je kunt ook zeggen: ‘… het heeft gemaakt’ in de zin van ‘voor elkaar heeft gebracht’. Het is niet zo’n bijbelse stijl, maar blijft wel dicht bij de grondtekst.
___

002 - Het was nog niet goed (1)
GENESIS 1:6-8

Als we het eerste scheppingsverhaal lezen, valt op dat de wording van de wereld mooi op een rijtje wordt gezet: ‘God zag dat het goed was; de eerste, de tweede, de zoveelste dag.’ Over de zevende dag wordt zelfs gezegd dat het zeer goed was. Maar als we even op onze tellen passen, zien we dat iets niet klopt in deze telling. Bij alle dagen staat geschreven dat God zag dat het goed was, behalve bij de tweede dag! Maar bij de derde dag staat zelfs twee keer dat God zag dat het goed was. Was de tweede niet goed genoeg? We zoeken een antwoord in de Joodse tradities en we vinden een prachtige verklaring: God was nog niet klaar met de tweede dag en dan kun je niet zeggen dat het al goed is. Dat wordt op de derde dag goedgemaakt, met twee keer ‘God zag dat het goed was’.
___

003 - Het was nog niet goed (2)
GENESIS 1:6-8

Maar er is nóg een reden waarom de conclusie ‘God zag dat het goed was’ bij de tweede dag ontbreekt: omdat God op de tweede dag de gehenna, de onderwereld, de hel schiep en dat kun je niet goed noemen. Je kunt er beter wegblijven, want de gehenna heeft zeven compartimenten. Afhankelijk van de ernst van je straf word je in een daarvan gestopt. Het is een heuse hel, want de zondaar wordt in het vuur geworpen en verteerd. Daarna verrijst hij weer en begint het hele gebeuren opnieuw. Stevige taal dus. En er is nog een reden waarom we bij de tweede dag niet horen dat het goed was: de engelen moesten nog geschapen worden. Ze werden niet op de eerste dag geschapen omdat God niet wilde dat ze zouden meehelpen bij de schepping. De engelen zijn daarom de schepsels van de tweede dag.
___

004 - Jij bent als ik
GENESIS 2:18-23

‘Het was goed, het was goed…’ klinkt het steeds in hoofdstuk 1 van Genesis. Zelfs ‘zeer goed’ als het om de schepping van de mens gaat. Maar dan lezen we onverwacht: ‘Het is niet goed dat de mens alleen is. Ik zal een hulp maken tegenover hem.’ Verschillende vertalingen hebben ervan gemaakt: ‘een hulp die bij hem past’. Dat is een vertaling die meer vragen oproept dan beantwoordt. ‘Die bij hem past’… Is dat zoiets als ‘ze moeten geschikte partners voor elkaar zijn’? De Schrift als datingbureau? Daar lijkt het in de Hebreeuwse tekst niet op. De mens zoekt in de Hof van Eden naar wederzijdse verstaanbaarheid. In het Hebreeuws achter ‘tegenover hem’, neged, zit het werkwoord nagad, ‘vertellen’. Maar aan wie doe je dat? Wat of wie is je adres? Om dat manco op te lossen, schept God een tweede mens, een verrassing, tegen wie de mens uitroept: ‘Dit is gebeente van mijn gebeente, vlees van mijn vlees.’ Gebeente is niet je botstructuur, maar je identiteit, jijzelf. ‘Jij, helemaal jij! Jij bent als ik.’
___

005 - Voor elkaar gekregen
GENESIS 4:1

Bijbellezen levert je verbazing op. Dat geldt ook van het beroemde verhaal over Kaïn en Abel. Alles is vreemd, ook de manier van vertellen. Adam en Eva hebben gemeenschap en daaruit wordt Kaïn geboren. ‘Ze baarde Kaïn’ staat er, maar dat is niet gangbaar in bijbelse taal. Je zou verwachten: ‘Ze baarde een zoon en noemde hem Kaïn.’ Nu rol je meteen het verhaal in en lees je dat Eva zegt dat ze met de hulp van JHWH een man heeft ‘verkregen’. ‘Verkregen’: dat is zoiets als ‘voor elkaar gekregen’. Dat zouden wij niet op een geboortekaartje schrijven. Als je het in het grote Hebreeuwse woordenboek (HALOT) opzoekt, vind je ‘kopen’ of ‘verwerven’. In een Duitse uitgave vinden we ‘schaffen’. ‘Wir schaffen das!’ 
Zegt Eva dat ze een zoon heeft gekocht? Nee, ze zegt dat ze een zoon heeft geregeld. En de verbazing is nog niet voorbij, want we vinden nota bene bij dit alles God als helper: ‘met 
de hulp van de HEER’. Alleen: het woordje hulp staat helemaal niet in de Hebreeuwse grondtekst. De vertalers hebben de lezer een handje geholpen door ‘hulp’ in te voegen. In de Hebreeuwse tekst staat een woordje dat ‘samen met’ of ‘net als’ betekent. Als we dat gebruiken, zegt Eva: ‘Net als de HEER heb ik een man geregeld.’ Eva zegt met andere woorden dus dat God kan scheppen, maar dat zij er ook wat van kan. Hier klinkt geen deemoedige jonge moeder, maar een zelfbewuste vrouw die ‘ich schaffe das’ roept. We zullen zien wat er nog van komt.

Voor meer informatie over Uit de Joodse Bijbel van Piet van Midden: klik hier.

Bron: KokBoekencentrum

Filosoof en theoloog Abraham Joshua Heschel (1907-1972) was met zijn werk onderdeel van een nieuwe beweging in het jodendom: van het hoofd naar het hart. Afgelopen najaar kwam het boek Morele moed en spirituele durf uit, een vertaling van een deel van zijn werk. Bas van den Berg, de vertaler, vertelt hoe Heschel juist nu kan inspireren en activeren.

Door: Elze Riemer

Toen muzisch theoloog en pedagoog Bas van den Berg (1953) op achttienjarige leeftijd met Heschel in aanraking kwam zette dat zijn begrip van wat waarachtige religiositeit is op z’n kop. Als eerstejaars theologiestudent kreeg van den Berg les van Aschkenasy – de eerste rabbijn die op een christelijke universiteit les mocht geven. Er ging een wereld voor hem open. Heschel was, samen met Martin Buber, de belangrijkste leraar en inspiratiebron voor Aschkenasy: “Aschkenasy was in ons studenten geïnteresseerd. Religie begon voor hem bij het leven, de ervaring en de relatie. Dus het leren daarover begon daar ook – en niet bij de bronnen en verhalen. Dat is Heschel ten voeten uit. Dat blijkt ook uit zijn levensloop. Hij werd geboren in een Poolse Joodse familie van belangrijke chassidische rabbijnen. Hij had in zijn beschermde omgeving kunnen blijven om vervolgens ook een groot rabbijn te worden. Maar hij koos ervoor om middenin de wereld te gaan staan. Tijdens zijn studies en ook daarna, wonend en werkend in achtereenvolgend nazi-Duitsland, Polen, Engeland en Amerika.”

Drie jaar geleden kwam van den Berg op het spoor van de bundel ‘Moral Grandeur and Spiritual Audacity’ en besloot deze te vertalen: “Het belangrijkste wat Heschel mij heeft geleerd is ‘radical amazement’, radicale verwondering. Ik ben in een agrarische omgeving opgegroeid en tot mijn vijftiende heb ik eindeloos buiten gespeeld. Dat levensgevoel is weer naar boven gekomen door Heschel’s manier van schrijven. Zijn woorden zijn zo doorleefd. Bij hem is lichaam, ziel en geest verweven. Het een kan niet zonder het ander bestaan. Het is de kern van de chassidische spiritualiteit, dat Gods aanwezigheid in alles te vinden is. Alles is op een verborgen manier bezield. Overal kan je dus ook zowel lichamelijk, geestelijk als spiritueel veerkrachtiger worden, heler. Heschel neemt je daarbij bij de hand. Het gaat erom je dagelijks te trainen in dat niks vanzelfsprekend is, waardoor je een openheid ontwikkelt voor wat er dan maar op je pad komt. Of dat nu iets verdrietigs, iets moois of beide tegelijkertijd is.”

Ik heb nog nooit van Heschel gehoord. Wat heb ik daarmee gemist; wat is er zo bijzonder aan hem dat je vond dat je zijn werk moest gaan vertalen?
“Zijn taal. Het is een taal die resoneert in mij, mijn hart bereikt. Het is bloemrijk, poëtisch – hij is een van de weinige godsdienstfilosofen die poëtische, metaforische taal gebruikt om ideeën onder woorden te brengen. Dit doet hij op deze manier omdat hij ervan overtuigd is dat de ideeën over God, mensen en de wereld eigenlijk niet in begrippen vallen uit te drukken. In plaats daarvan concentreerde hij zich op verhalen waarin de ervaringen van mensen centraal staan, waardoor je er emotioneel verbinding mee kan maken. Via Heschel ben ik me ervan bewust geworden dat iedere mens een ziel ontvangt als je in contact komt met spirituele bronnen die stromen, die raken. De ziel wordt als het ware wakker gekust op het moment dat je je laat raken door een psalm- of dichtregel. Je ziet hierin hoezeer hij werd geïnspireerd door de mystieke traditie, met name de kabbala. Ik leerde dat de ziel een soort ruimte is waarin dingen kunnen resoneren, en zich gaan verbinden met wat je zelf vindt, voelt of denkt. Er wordt iets tot trilling gebracht. Al met al heeft Heschel mij geholpen om mijn christelijk geloof losser te maken van alle begrippen en woorden die ik daarbij geleerd heb. Om vervolgens met meer liefde en aandacht betrokken te zijn bij de projecten die ik oppak.”

Wat is Morele moed en spirituele durf voor boek?
“Het bevat essays en artikelen die Heschel schreef tussen 1936 en 1972. Ik heb een selectie gemaakt uit het omvangrijke Engelse origineel en daarbij artikelen uitgekozen die Heschel’s bijzondere manier van verbeelden, denken, spreken en schrijven kenmerken. Zo zijn er artikelen die basale religieuze begrippen zoals vroomheid aanscherpen tot wat hij waarachtige religiositeit noemt. Maar ook artikelen die verslag doen van zijn groeiende betrokkenheid bij en verbondenheid met mensen in de christelijke en seculiere wereld die wilden instaan voor vrede en gerechtigheid op een bepaald gebied. De vertaalde artikelen worden voorafgegaan door een van zijn Jiddische gedichten die hij schreef  als reactie op het bekladden en verwoesten van joodse winkels en het vernederen van joodse medeburgers.”

Het is geen lichte kost. Je moet er wel echt even goed voor zitten. Denk je dat het mensen van nu nog wel aanspreekt?
“Heschel neemt ons mee in een levende traditie, dat kun je horen en proeven als je zijn teksten leest. Als je bereid bent om de moeite te doen je daarmee te verbinden, kunnen er nieuwe verbindingen ontstaan. Een nieuwe inspiratie en bevlogenheid. Iets wat beklijft en waar je wat aan hebt in de rest van je leven. Ik zag dat steeds weer gebeuren bij mijn leerlingen, toen ik nog docent was. Nu ik met pensioen ben geef ik nog steeds les en merk ik dat er een toenemende belangstelling is voor dit leren met hart en ziel. In het samen nadenken en spreken komt Heschel’s boek echt tot leven. ‘Heiligen’ is voor hem een sleutelwoord. Hij is voortdurend op zoek naar hoe je in het leven, in de dingen die je doet, in de beslissingen die je neemt, kwaliteit kan aanbrengen. Hoe je leven van waarde kan zijn. Dat kost moeite, daarom moet je je ook met alle aandacht ertoe wenden en je ermee verbinden. Het helpt hierbij om te luisteren naar de verhalen en ervaringen van anderen, zodat je parallellen kan zien en elkaar kunt ondersteunen. Dit boek van Heschel komt wat dat betreft het best tot z’n recht als je het samen met anderen leest. Tegelijkertijd denk ik echt dat er behoefte is aan de taal die Heschel biedt, ook in de persoonlijke geloofsbeleving. Ik zie veel mensen die op zoek zijn naar een taal die hun passie, hoop en angsten kan verwoorden en vertolken. Wat dat betreft biedt Heschel een schatkist aan beelden.”

Hij leefde in een hele andere tijd toen hij dit boek schreef. Is zijn schrijven nog wel relevant in onze tijd en cultuur?
“Een belangrijke rode draad in dit boek is zijn zoektocht naar hoe je ervoor kunt zorgen dat je niet moedeloos wordt, of onverschillig. Het tegenovergestelde van liefde is geen haat, maar onverschilligheid – zei hij. Want als mensen onverschillig worden komen ze niet meer in beweging om zich te verzetten. Dat heeft onze maatschappij op dit moment zo broodnodig. Kleine kernen van een spiritualiteit die ook maatschappelijk relevant willen zijn. Zoals nu bij het kerkasiel in Kampen, bijvoorbeeld. In die zoektocht kwam hij op een tweeledig antwoord. Allereerst: iedere dag op een bepaalde manier ritueel vormgeven. De tijd niet zomaar laten verglijden. Hij heeft zijn leven lang vastgehouden aan alle rituelen die waarachtig joods geloven mogelijk maken, wat samen ging met een huis dat altijd open stond voor anderen. Dat rituele heb ik ook geleerd: ik begin iedere dag bewust, met het lezen van een gedicht. Het tweede deel van het antwoord sluit hierop aan: laat het leven niet voorbij gaan en neem een beslissing als het gaat om waar je je voor inzet. Enerzijds is het dus een kwestie van je ziel voeden, via dat rituele, en anderzijds is het van belang om je betrokkenheid vorm te geven. Dus ja, zijn werk is relevant. Heschel kan een gids zijn als het gaat om hoe we in de huidige enorm complexe en overweldigende wereld samen met anderen wegen kunnen zoeken als het gaat om hoe we authentiek mens kunnen zijn. Hoe we een waarachtig leven kunnen leven.”

Dat klinkt gedisciplineerd, en legt de lat best hoog. Is dat iets waarvan je denkt dat de huidige mens dat nodig heeft?
“Ja, dat denk ik wel. Kwaliteit van leven is iets waar je aan moet werken, iedere dag. Heschel grijpt je een beetje bij de kladden en daagt je uit. Zo grijpt hij vaak terug naar hoe belangrijk het is in de joodse traditie dat ieder mens geschapen is naar het beeld van God. Hij vraagt de lezer: weet je wel wat je zegt als je dat zegt? Hij wil dat ieder mens op zoek gaat naar hoe je in jouw leven een beeld van God kan weerspiegelen. Dat vraagt om innerlijke vrijheid én dat je weet hebt van jouw taak of roeping en de daarbij behorende verantwoordelijkheid. Bij beide fungeert Heschel als een gids, om daarin verder te komen. Alle verhalen die hij heeft verzameld maken voelbaar dat God geen idee is, maar een realiteit kan worden wanneer jij je met die goddelijke energiestroom verbindt. Dat zit er bij hem steeds onder: mens, durf te léven. Durf moedig te zijn. Het boek wat hem het meest beroemd heeft gemaakt heet ‘God in search of man’. In zijn taal: God is een gepassioneerd wezen wiens grote doel de vrijheid en het zelfstandig worden van mensen is. Het religieuze en goddelijke moet tot leven komen in de ontmoeting, in een gesprek, in de ervaring – anders is het betekenisloos.”

Innerlijke vrijheid. Waar moeten we ons van vrij maken?
“Het gaat om een existentieel leerproces waarin je je bewust wordt van hoe jouw opvoeding en opleiding is geweest en waar dat je gebracht heeft. Met het volwassen worden ontdek je dat er allerlei dingen spelen die je dwarszitten en waar je los van moet zien te komen, omdat ze je op een bepaalde manier gevangenhouden. Om daar vrij van te worden heb je hulp nodig van andere mensen. Dit proces kan soms jaren duren. Hij zegt, samen met de filosoof Levinas, dat religieus volwassen worden de opperste vorm van volwassen worden is. Want dan kan je steeds beter onderscheiden wat vrijheid bevordert, en wat het juist tegenwerkt. Geloven is dan dus geen idealistisch spreken en het ontvouwen van een of andere mooie theologie, maar een existentieel spreken waarin dat wat schuurt ter sprake komt.”

Wat voor persoon was Heschel?
“Hij was een gepassioneerde docent; hij kon niet rustig lesgeven. Ik denk niet dat het een makkelijke man was; hij vroeg veel van z’n leerlingen en was niet snel tevreden. Maar in de loop van zijn leven werd hij steeds opener naar de buitenwereld. Hij trad steeds opnieuw uit zijn religieuze leefwereld, om contact te zoeken met de mensen daarbuiten. Hij voelde de drang om dat wat hij geloofde waar te laten worden in contacten met christenen en seculiere mensen. Daarbij ging hij maatschappelijk verzet niet uit de weg. Dat is waar dat existentiële spreken op het scherpst van de snede gebeurde. Hij wist dat hij daarmee vijanden zou maken, maar toch deed hij wat hij nodig vond, want wat er op spel stond was belangrijker dan de weerstand die hij zou oproepen – of dat nu in de eigen kring was of daarbuiten. Omdat hij zijn nek durfde uit te steken, dat is die spirituele durf, kwam hij in contact met Martin Luther King. Hij was een van de weinige joodse leiders die King ondersteunde. Er ontstond een vriendschap tussen hen en Heschel liep ook mee in de mars van Selma naar Montgomery, in 1965. In de voorste rij, dat wilde King graag. Maar maatschappelijk verzet is taai en vraagt veel. Wat hem dan uiteindelijk overeind hield was wat hij ergens de goddelijke tederheid noemt. De geestkracht van God die je af en toe nabij kan komen om je de draag- of veerkracht te geven om door te gaan en niet op te geven. Om niet onverschillig te worden.”
___

Het boek Morele moed en spirituele durf is te bestellen via deze link. 
___

Bas van den Berg (1953) is muzisch theoloog en pedagoog, verhalenverteller en dichter. Hij is onder meer voorzitter van Stichting PaRDeS, die de veelkleurige, spirituele en culturele traditie van Joodse wijsheid toegankelijk wil maken voor een breed publiek. In het najaar verschijnt het boek ‘Morele moed en spirituele durf’, waarin van den Berg een selectie essays uit het boek Moral Grandeur and Spiritual Audacity van filosoof en theoloog Abraham Joshua Heschel heeft vertaald in het Nederlands.

De boodschap van Chanoeka zit in een klein kruikje dat olie bevatte om maximaal één dag de Tempel-menora te laten branden maar op miraculeuze wijze genoeg olie bevatte om niet één maar acht dagen de menora te laten branden. Dit, en de onwaarschijnlijke overwinning van weinigen op velen en de herinwijding van de tempel, is in een notendop wat Chanoeka is. Maar natuurlijk is er meer. De notendop of het kruikje bevat meer dan deze geschiedenis en wonderen-in het kort. Chanoeka is naast allerlei andere kenmerken, ook te beschouwen als het feest van het herwonnen Joodse zelfverstaan.

Door: Ruben Vis

Niet vrij naar Joodse maatstaven te handelen
Het kruikje en het wonder dat er olie was voor acht dagen was het sluitstuk van een strijd die de Makkabeeën voerden tegen de Hellenistische overheersers (2^e eeuw voor het begin van de gewone jaartelling). Hellenisten waren niet Joods-georiënteerd maar Grieks-georiënteerd. En niet alleen dat, ze duldden het ook niet als je niet bereid was om daarin niet mee te gaan en je je Joods bleef oriënteren. Het betekende dat Joden niet meer vrij waren om naar Joodse maatstaven te handelen, zich te gedragen en dus te leven. Joden mochten wel bestaan maar hoe dat bestaan eruit zou zien, werd door een Hellenistische Weltanschauung bepaald; niet door een Joodse.

Herwonnen Joods zelfverstaan
Daartegen kwamen Juda de Makkabeeër met zijn zoons in opstand. Een opstand die uiteindelijk tot overwinning leidde en het mogelijk maakte de tempel opnieuw in te wijden, de menora opnieuw te ontsteken en het summum van de Joodse geloofsbeleving, de tempeldienst, weer in ere te herstellen. Chanoeka markeert dat die vrijheid werd herwonnen. Daarmee is Chanoeka, naast allerlei andere kenmerken, ook te beschouwen als het feest van het herwonnen Joodse zelfverstaan.

Zelfverstaan, zelf bepalen wat jij beschouwt als jouw gezamenlijke identiteit, is geen vanzelfsprekendheid. Anderen zijn geneigd in te vullen wat of wie je bent, hetzij individueel, hetzij collectief: wie wij als groep zijn.

Proces van culturele uitwissing
De Makkabeeën vochten niet alleen voor politieke onafhankelijkheid. Het was een strijd om de eigen identiteit te herwinnen tegenover een proces van culturele uitwissing. Daarmee confronteert Chanoeka ons Joden met de vraag wat het betekent om Joods te zijn en hoeveel aanpassing aan de omringende cultuur acceptabel is? Waar ligt de grens tussen openheid en zelfverloochening? Deze vragen waren urgent in de Hellenistische tijd maar blijven relevant tot de dag van vandaag.

Wat je tot volk maakt
Het verhaal van Chanoeka is daarmee een verhaal over volharding om als volk te blijven voortbestaan en daarbij datgene met je mee te dragen wat je tot volk maakt. Dat zijn onze gezamenlijke taal, cultuur, gedragingen en te leven naar de voorschriften waarmee ons volk is verknoopt. Misschien is het kruikje olie daarbij wel veelzeggend. Het kruikje reine olie dat genoeg bleek voor acht dagen. Acht dagen, de tijd die het duurde om opnieuw reine olie beschikbaar te krijgen voor de tempeldienst. Nee, niet iedere olie was geschikt. Het maakte weldegelijk uit of de olie het zegel van reinheid had. Een detail? In een crisissituatie. Ja zo kun je er tegenaan kijken. Maar wie met de Joodse voorschriften nu leeft, hetzij die voor sjabbat, kosjer eten of welke andere dan ook, weet dat we voor het detail gaan. Net als ten tijde van Chanoeka. In die traditie staan we en die gebeurtenis vieren we.

Ruben Vis is lid van het DB van het OJEC

Moet je om het eigen geloof te bevestigen een ander geloof afkraken? Aan de orde is de verhouding tussen christendom en jodendom, zoals voorgesteld in sommige bijbelse theologie. Hoe kijkt christendom naar jodendom, speciaal vanuit de Bijbel en de theologie die daarop is gebaseerd? Een belangrijke term in dit verband is: vervulling. Maar wat betekent dat woord, en kan 'vervulling' wel zonder 'vervanging'?

Door: Lieve Teugels

Vervangingstheologie
Hoort de idee dat het christendom in de plaats is gekomen van het jodendom tot de kern van de christelijke theologie? Heeft het christendom het jodendom vervangen? Dit is de essentie van de zogenaamde 'vervangingstheologie', die in de loop van de geschiedenis zeer kwalijke gevolgen heeft gehad. Omdat het jodendom als 'vervangen' werd beschouwd, werden joden die Jezus niet als messias volgden, ofwel als koppig, ofwel als blind beschouwd: hoe konden ze niet accepteren of niet zien dat hun eigen Schriften in Jezus in vervulling zijn gegaan? De vraag of de vervangingstheologie een wezenlijk en niet te schrappen onderdeel van de christelijke theologie is, wordt uitvoerig besproken door Rosemary Radford Ruether in haar boek Faith and Fratricide: The Theological Roots of Antisemitism (1974). Ruether bepleit dat bepaalde interpretaties van het Nieuwe Testament, die historisch bijgedragen hebben aan antisemitische houdingen, kritisch herzien moeten worden. In de 'theologie na Auschwitz', en in de recente exegese van het Nieuwe Testament, is dat al gebeurd: de felle uitspraken van Paulus worden als een binnen-joods debat gelezen en niet als een verwerping van het jodendom als zodanig. Toch vinden we in de populariserende theologie vaak nog sporen van anti-Joodse bijbeluitleg. Interessant genoeg is deze vaak te vinden bij theologen die het jodendom hoog in het vaandel hebben staan.

Lees hier verder.

Bron: PThU

Kinderbijbels zijn in vele soorten en maten te verkrijgen, voor iedere leeftijd en elke kerkelijke stroming. Werp maar eens een blik op de kast met bijbels in de (christelijke) boekhandel. Een kinderbijbel is een bijbelvertaling met een heel eigen idioom, aansluitend bij de taal en de belevingswereld van kinderen en jongeren. Het zijn vaak meer hertalingen dan vertalingen, waarbij sommige auteurs veel vrijheid nemen om de intentie van het verhaal over te brengen.  

Journalist en historicus Ewoud Sanders onderzocht al eens stereotyperingen over joden in jeugdverhalen, en ontdekte daarin heel hardnekkige patronen. Ook in kinderbijbels zijn helaas volop uiterst pijnlijke voorbeelden van anti-judaïsme te vinden. Bijvoorbeeld in de Bijbel in vertellingen van G. Ingwersen, verschenen rond 1945 maar nog steeds te koop. In het lijdensverhaal wordt Pilatus ‘rijkscommissaris’ genoemd en heet het Sanhedrin ‘de Joodse Raad’. Deze ‘Joodse Raad’ beslist over het lot van Jezus, want ‘de Joden en de priesters haten Jezus en eisten van de rijkscommissaris zijn bloed’. 

Lees hier verder.

Bron: PKN

Catechese wordt op vele manieren vormgegeven in de Protestantse Kerk. In sommige gemeenten volgen jongeren wekelijks catechisatie, er zijn gemeenten die alleen een vorm van catechese kennen die voorbereidt op de openbare geloofsbelijdenis en gemeenten die enkele malen per jaar een thematische bijeenkomst organiseren. Ondanks alle verschillen in context en frequentie gaat het om het vormen en toerusten van gelovigen.  

Stilstaan bij anti-judaïsme 
Anti-judaïsme is een thema dat niet snel aan de orde komt. Toch kan het goed zijn wanneer we eens stilstaan bij dit thema, omdat we wellicht onbewust en onbedoeld stereotiepe beelden van het jodendom hebben. Als we proberen te zoeken naar de kern van ons geloof, daarover leren en samen willen groeien, moet het jodendom in dat proces dan wel of niet aan de orde komen? En als erover gesproken wordt, op welke manier? 

Catechese wordt op vele manieren vormgegeven in de Protestantse Kerk. In sommige gemeenten volgen jongeren wekelijks catechisatie, er zijn gemeenten die alleen een vorm van catechese kennen die voorbereidt op de openbare geloofsbelijdenis en gemeenten die enkele malen per jaar een thematische bijeenkomst organiseren. Ondanks alle verschillen in context en frequentie gaat het om het vormen en toerusten van gelovigen.  

Lees hier verder.

Bron: PKN