De boodschap van Chanoeka zit in een klein kruikje dat olie bevatte om maximaal één dag de Tempel-menora te laten branden maar op miraculeuze wijze genoeg olie bevatte om niet één maar acht dagen de menora te laten branden. Dit, en de onwaarschijnlijke overwinning van weinigen op velen en de herinwijding van de tempel, is in een notendop wat Chanoeka is. Maar natuurlijk is er meer. De notendop of het kruikje bevat meer dan deze geschiedenis en wonderen-in het kort. Chanoeka is naast allerlei andere kenmerken, ook te beschouwen als het feest van het herwonnen Joodse zelfverstaan.

Door: Ruben Vis

Niet vrij naar Joodse maatstaven te handelen
Het kruikje en het wonder dat er olie was voor acht dagen was het sluitstuk van een strijd die de Makkabeeën voerden tegen de Hellenistische overheersers (2^e eeuw voor het begin van de gewone jaartelling). Hellenisten waren niet Joods-georiënteerd maar Grieks-georiënteerd. En niet alleen dat, ze duldden het ook niet als je niet bereid was om daarin niet mee te gaan en je je Joods bleef oriënteren. Het betekende dat Joden niet meer vrij waren om naar Joodse maatstaven te handelen, zich te gedragen en dus te leven. Joden mochten wel bestaan maar hoe dat bestaan eruit zou zien, werd door een Hellenistische Weltanschauung bepaald; niet door een Joodse.

Herwonnen Joods zelfverstaan
Daartegen kwamen Juda de Makkabeeër met zijn zoons in opstand. Een opstand die uiteindelijk tot overwinning leidde en het mogelijk maakte de tempel opnieuw in te wijden, de menora opnieuw te ontsteken en het summum van de Joodse geloofsbeleving, de tempeldienst, weer in ere te herstellen. Chanoeka markeert dat die vrijheid werd herwonnen. Daarmee is Chanoeka, naast allerlei andere kenmerken, ook te beschouwen als het feest van het herwonnen Joodse zelfverstaan.

Zelfverstaan, zelf bepalen wat jij beschouwt als jouw gezamenlijke identiteit, is geen vanzelfsprekendheid. Anderen zijn geneigd in te vullen wat of wie je bent, hetzij individueel, hetzij collectief: wie wij als groep zijn.

Proces van culturele uitwissing
De Makkabeeën vochten niet alleen voor politieke onafhankelijkheid. Het was een strijd om de eigen identiteit te herwinnen tegenover een proces van culturele uitwissing. Daarmee confronteert Chanoeka ons Joden met de vraag wat het betekent om Joods te zijn en hoeveel aanpassing aan de omringende cultuur acceptabel is? Waar ligt de grens tussen openheid en zelfverloochening? Deze vragen waren urgent in de Hellenistische tijd maar blijven relevant tot de dag van vandaag.

Wat je tot volk maakt
Het verhaal van Chanoeka is daarmee een verhaal over volharding om als volk te blijven voortbestaan en daarbij datgene met je mee te dragen wat je tot volk maakt. Dat zijn onze gezamenlijke taal, cultuur, gedragingen en te leven naar de voorschriften waarmee ons volk is verknoopt. Misschien is het kruikje olie daarbij wel veelzeggend. Het kruikje reine olie dat genoeg bleek voor acht dagen. Acht dagen, de tijd die het duurde om opnieuw reine olie beschikbaar te krijgen voor de tempeldienst. Nee, niet iedere olie was geschikt. Het maakte weldegelijk uit of de olie het zegel van reinheid had. Een detail? In een crisissituatie. Ja zo kun je er tegenaan kijken. Maar wie met de Joodse voorschriften nu leeft, hetzij die voor sjabbat, kosjer eten of welke andere dan ook, weet dat we voor het detail gaan. Net als ten tijde van Chanoeka. In die traditie staan we en die gebeurtenis vieren we.

Ruben Vis is lid van het DB van het OJEC

Moet je om het eigen geloof te bevestigen een ander geloof afkraken? Aan de orde is de verhouding tussen christendom en jodendom, zoals voorgesteld in sommige bijbelse theologie. Hoe kijkt christendom naar jodendom, speciaal vanuit de Bijbel en de theologie die daarop is gebaseerd? Een belangrijke term in dit verband is: vervulling. Maar wat betekent dat woord, en kan 'vervulling' wel zonder 'vervanging'?

Door: Lieve Teugels

Vervangingstheologie
Hoort de idee dat het christendom in de plaats is gekomen van het jodendom tot de kern van de christelijke theologie? Heeft het christendom het jodendom vervangen? Dit is de essentie van de zogenaamde 'vervangingstheologie', die in de loop van de geschiedenis zeer kwalijke gevolgen heeft gehad. Omdat het jodendom als 'vervangen' werd beschouwd, werden joden die Jezus niet als messias volgden, ofwel als koppig, ofwel als blind beschouwd: hoe konden ze niet accepteren of niet zien dat hun eigen Schriften in Jezus in vervulling zijn gegaan? De vraag of de vervangingstheologie een wezenlijk en niet te schrappen onderdeel van de christelijke theologie is, wordt uitvoerig besproken door Rosemary Radford Ruether in haar boek Faith and Fratricide: The Theological Roots of Antisemitism (1974). Ruether bepleit dat bepaalde interpretaties van het Nieuwe Testament, die historisch bijgedragen hebben aan antisemitische houdingen, kritisch herzien moeten worden. In de 'theologie na Auschwitz', en in de recente exegese van het Nieuwe Testament, is dat al gebeurd: de felle uitspraken van Paulus worden als een binnen-joods debat gelezen en niet als een verwerping van het jodendom als zodanig. Toch vinden we in de populariserende theologie vaak nog sporen van anti-Joodse bijbeluitleg. Interessant genoeg is deze vaak te vinden bij theologen die het jodendom hoog in het vaandel hebben staan.

Lees hier verder.

Bron: PThU

Kinderbijbels zijn in vele soorten en maten te verkrijgen, voor iedere leeftijd en elke kerkelijke stroming. Werp maar eens een blik op de kast met bijbels in de (christelijke) boekhandel. Een kinderbijbel is een bijbelvertaling met een heel eigen idioom, aansluitend bij de taal en de belevingswereld van kinderen en jongeren. Het zijn vaak meer hertalingen dan vertalingen, waarbij sommige auteurs veel vrijheid nemen om de intentie van het verhaal over te brengen.  

Journalist en historicus Ewoud Sanders onderzocht al eens stereotyperingen over joden in jeugdverhalen, en ontdekte daarin heel hardnekkige patronen. Ook in kinderbijbels zijn helaas volop uiterst pijnlijke voorbeelden van anti-judaïsme te vinden. Bijvoorbeeld in de Bijbel in vertellingen van G. Ingwersen, verschenen rond 1945 maar nog steeds te koop. In het lijdensverhaal wordt Pilatus ‘rijkscommissaris’ genoemd en heet het Sanhedrin ‘de Joodse Raad’. Deze ‘Joodse Raad’ beslist over het lot van Jezus, want ‘de Joden en de priesters haten Jezus en eisten van de rijkscommissaris zijn bloed’. 

Lees hier verder.

Bron: PKN

Catechese wordt op vele manieren vormgegeven in de Protestantse Kerk. In sommige gemeenten volgen jongeren wekelijks catechisatie, er zijn gemeenten die alleen een vorm van catechese kennen die voorbereidt op de openbare geloofsbelijdenis en gemeenten die enkele malen per jaar een thematische bijeenkomst organiseren. Ondanks alle verschillen in context en frequentie gaat het om het vormen en toerusten van gelovigen.  

Stilstaan bij anti-judaïsme 
Anti-judaïsme is een thema dat niet snel aan de orde komt. Toch kan het goed zijn wanneer we eens stilstaan bij dit thema, omdat we wellicht onbewust en onbedoeld stereotiepe beelden van het jodendom hebben. Als we proberen te zoeken naar de kern van ons geloof, daarover leren en samen willen groeien, moet het jodendom in dat proces dan wel of niet aan de orde komen? En als erover gesproken wordt, op welke manier? 

Catechese wordt op vele manieren vormgegeven in de Protestantse Kerk. In sommige gemeenten volgen jongeren wekelijks catechisatie, er zijn gemeenten die alleen een vorm van catechese kennen die voorbereidt op de openbare geloofsbelijdenis en gemeenten die enkele malen per jaar een thematische bijeenkomst organiseren. Ondanks alle verschillen in context en frequentie gaat het om het vormen en toerusten van gelovigen.  

Lees hier verder.

Bron: PKN

Sinds 2011 verschijnt bij uitgeverij Skandalon een Nederlandse vertaling van de Talmoed met aantekeningen. De Talmoed is de opgeschreven uitleg van de zogenaamde mondelinge Tora, de Misjna, een van generatie op generatie overgeleverde uitleg van de Tora (de vijf boeken van  Mozes). De Talmoed bestaat uit zes delen, onderverdeeld in drieënzestig traktaten. Van die drieënzestig traktaten heeft rabbi Jacob Nathan de Leeuwe er inmiddels drie vertaald. Omstreeks Pasen 2025 verschijnen de laatste hoofdstukken van het traktaat Sanhedrien. Al met al zijn er dan elf kloeke Talmoed-banden verschenen. 

Door: Reinier Gosker | foto: Jacco Overeem

Intussen heb ik enige ervaring opgedaan met het lezen en leren van deze Talmoedische teksten. Waar dat lezen en leren goed voor is, begrijp ik inmiddels ook. Het leerde mij de evangeliën anders (en beter?) te verstaan dan voorheen. Ook omwille van de Joods-christelijke dialoog is het voor mij inmiddels ‘een must’ om kennis te nemen van (wat ik maar even noem) de Talmoedische denktrant. Om deze door en door Joodse denktrant in christelijke kringen aan de orde te stellen, organiseerde ik samen met Jacob de Leeuwe een viertal Talmoed-gesprekken van 10.30 - 15.00 uur in Zwolle, Joure, Zuidlaren en Wierden. Aan die gesprekken namen telkens vijftien mensen deel, zodat het gesprek ook werkelijk kans van slagen zou hebben. 

Waarom een Nederlandse vertaling van de Talmoed?
De Talmoed is vertaald in het Engels en Duits. Waarom dan nog een Nederlandse vertaling met aanvullende verklaring? En voor wie doet Jacob de Leeuwe dit immense werk? Die vraag spookt al jaren door mijn hoofd. Talmoed-lezen is niet gemakkelijk. Laat staan in een andere taal dan je moerstaal. Wat dat betreft ligt een Nederlandse vertaling méér voor de hand dan een Engelse of Duitse. Wie in Nederland anderen bekend wil maken met de wereld van de Talmoed, zal het werk van Jacob de Leeuwe ervaren als een uitnodiging tot kennismaking met die wereld. Maar hoe ga je dan te werk? Door middel van lovende recensies? Introductie-filmpjes? Een interview met Talmoedvertaler en -verklaarder Jacob de Leeuwe? Publicaties van leeservaringen en instructies? Voorleesavonden? 

Een telkens terugkerende vraag is: Waarom willen we het werk van Jacob de Leeuwe onder de aandacht brengen? Móet iedereen dan Talmoed leren lezen? Nee, dat niet. Maar het zou wél goed zijn wanneer christenen - gezien de resultaten van de Joods-christelijke dialoog - ernst zouden maken met wat ons van Joodse zijde aangereikt wordt. Daarbij denk ik niet direct aan de Talmoed zelf, hoe interessant hij soms ook is! Máár aan zijn Talmoedische denktrant. Aan de manier van denken. Aan de wijze van omgaan met teksten uit de Tora, de Profeten en de Geschriften (TaNach).

Talmoedische denktrant
Wij zijn gewend om het Nieuwe, dat wil zeggen het Tweede Testament te lezen en te begrijpen vanuit het Eerste Testament (TaNach), - met het oog op Jezus lezen christenen bij voorkeur de profetische boeken. In de Joodse traditie staat de Tora centraal als heilige tekst, die zonder interpretatie en toelichting niet begrepen kan worden. Naast de Schriftelijke Traditie (de Tora) is er dus een Mondelinge Traditie (Misjna) die vanaf Mozes – volgens de Joodse traditie - doorgegeven wordt via Jozua, de profeten, de Grote Vergadering en de rabbijnen van generatie op generatie tot op de dag van vandaag. Na de verwoesting van de tempel in het jaar 70 g.j. werd deze Mondelinge Traditie (of Misjna) opgeschreven, evenals de uitleg ervan in de Gemara (tot ± 600 g.j.). Misjna en Gemara samen vormen de Talmoed. Maar ook daarna werd en wordt de Talmoed voortgezet in discussies en responsa tot op de dag van vandaag. 

Het Nieuwe of Tweede Testament
Wie het evangelie wil begrijpen ontkomt niet aan de toenmalige Joodse manier van denken à la de Mondelinge Traditie voor zover die in de latere Talmoed genoteerd werd. Ik veronderstel dat de denktrant (!) waarin Jezus en de evangelisten gedacht hebben dezelfde was als die waarmee wij in de Talmoed kennis maken. Daarom is het goed om ons te oefenen in het lezen en begrijpen van de Talmoed. Niet alleen omwille van de Talmoed zelf. Maar vooral om ons de denktrant van de Talmoed eigen te maken, zodat wij daardoor ook het evangelie van Jezus beter kunnen verstaan, -  wellicht zoals hij het heeft bedoeld? 

Een voorbeeld
Tijdens de vier Talmoed-gesprekken kwam herhaaldelijk de Joodse visie op Satan aan de orde. Anders dan in onze eigen traditie vaak gedacht wordt, is Satan géén onafhankelijke tegenkracht naast God. Integendeel, hij maakt onderdeel uit van Gods hemelse hofhouding. Volgens de Joodse traditie is ieder mens geschapen met een goede en een kwade neiging. Die laatste moet overwonnen worden door de eerste. Satan heeft nu als opdracht om onze goede neiging te stimuleren door de mens te beproeven en aan te klagen. Dat is zijn taak! Als de mens zich niet door Satan laat overwinnen en diens beproevingen doorstaat, is ook de Satan gehouden om - samen met de hele Hemelse hofhouding - van harte voor die mens te applaudisseren! Als Jacob de Leeuwe zoiets vertelt, springt hij gebruikelijk op van zijn stoel om voor zijn gesprekspartners te applaudisseren alsof hijzelf deel uitmaakt van de Hemelse hofhouding. 

‘Beproeven’ en ‘aanklagen’ hebben in de Joodse traditie geen negatieve klank, maar een belangrijke pedagogische functie! In de evangeliën komen beide woorden ‘beproeven’ en ‘aanklagen’ veelvuldig voor als duiding van de gesprekken tussen Jezus, de Schriftgeleerden, de farizeeën. Kunnen wij bij het lezen van het evangelie de negatieve klank van beide woorden transponeren tot een positief-pedagogische? Zou dat geen winst zijn? Zowel voor het Joods-christelijke gesprek, als voor een beter verstaan van het evangelie?

Resumé
Uit de veelal hartverwarmende reacties van de bijna zestig deelnemers aan dit proefproject is mij gebleken dat er behoefte is aan het voortzetten van zulke Talmoed-gesprekken. Overigens werden de vier Talmoed-gesprekken in Noord-Nederland gesubsidieerd door de Protestantse Kerk (overgebleven gelden van de opgeheven leerstoel Judaïstiek) en door het OJEC (Overleg Joden en Christenen). Ik wil graag eindigen met de woorden ‘wordt vervolgd’, maar hoe en wanneer … staat nog te bezien. 

Reinier Gosker is voorzitter van de Classicale Kerk en Israël Werkgroep Overijssel-Flevoland (PKN)

Is Jesaja 53 voor Joden een “verboden hoofdstuk”? Dit is een veelgehoorde, suggestieve vraag, uit de mond van sommige christenen. De reden zou dan zijn dat deze teksten naar Jezus verwijzen en dat de Joden dat niet willen weten. In de traditionele Joodse literatuur worden Jesaja’s teksten over de dienaar echter ook toegepast op de (Joodse) messias. 

Door: Lieve Teugels

Jesaja 53, een verboden hoofdstuk?
Het klopt dat Jesaja 53 vandaag de dag in de synagoges niet op de lijst van de profetenlezingen (haftara's) staat. Maar heel veel profetische teksten staan daar niet op. De haftara’s zijn gekozen om hun inhoud die past bij de Toralezingen. In tegenstelling tot de vijf boeken van Mozes, die continue en in hun geheel worden gelezen, zijn de profetenlezingen dus selecties.

De tekst waar het over gaat begint in feite al in Jesaja 52:13. Het is het zogenoemde vierde Lied van de Knecht in Jesaja. In die vier “knechtsliederen”, is er sprake van een knecht, dienaar of slaaf— ebed in het Hebreeuws, een woord dat al deze betekenissen kan hebben. In de meeste van deze liederen is het vrij duidelijk dat die term op Israël slaat. Er staat immers “Israël, mijn dienaar” of “mijn dienaar Jacob” (Jes 41:8; 49:3). In sommige teksten lijkt het echter alsof de dienaar en Israël niet helemaal samenvallen. Zo heeft de dienaar in Jesaja 49:5 de taak om Israël “terug te brengen.” Deze teksten behoren tot de meest bestudeerde teksten door exegeten en het zal wel niet mogelijk zijn om ooit tot een eenduidige oplossing van alle onduidelijkheden in de verzen en woorden te komen. Misschien hoeft dat ook niet. Het zijn poëtische teksten die, zoals eigen is aan poëzie, meerdere interpretaties toelaten en telkens weer opnieuw herontdekt kunnen worden.

De lijdende knecht op de messias toegepast
Al in het Nieuwe Testament worden een aantal verzen uit Jesaja op Jezus toegepast, en duidelijk messiaans gelezen (Mat 12:18-21; Hand 8:32-33). In de latere christelijke interpretatie worden de teksten over de “lijdende knecht” christologisch gelezen: ze worden gezien als voorafschaduwingen of voorspellingen van het lijden, de dood en de verrijzenis van Christus. Maar ook in de Joodse traditie worden verzen over de knecht uit Jesaja soms op een individuele messias toegepast. Sommige daarvan benadrukken het lijden van de knecht. Maar andere gaan juist uit van een triomferende, verheven messias. Die dubbelheid vinden we ook in het Nieuwe Testament. Voor beide kenmerken van de messias zijn immers bewijsverzen in Jesaja te vinden. Laten we een paar voorbeelden geven.

De melaatse messias in de Babylonische talmoed
In de Babylonische Talmoed, het meest gezagvolle werk van de Joodse traditieliteratuur dat vanaf de 5de eeuw is vastgelegd, wordt de messias voorgesteld als een melaatse. Deze zit in de poort van de stad tussen de andere melaatse bedelaars (Sanhedrin 98a-b). Hij onderscheidt zich echter van de anderen. De andere bedelaars verversen de verbanden om hun wonden door ze alle tegelijk los te maken en te vervangen. Hij vervangt ze echter één voor één. De reden daarvoor is dat hij klaar moet staan om zijn werk als messias aan te vatten, mocht de tijd daar rijp voor zijn. Verderop in de tekst wordt hij “de melaatse uit het huis van rabbi Jehuda haNasi” genoemd. Dat is een woordspel met het Hebreeuwse werkwoord nasa, dragen, dat voor het dragen van onze pijnen in Jesaja 53:4 wordt gebruikt. Dat vers wordt dan ook als bewijstekst geciteerd: "Maar hij was het die onze ziekten droeg, die ons lijden op zich nam. Wij echter zagen hem als een verstoteling, door God geslagen en vernederd."

Deze passage in de Talmoed heeft dus geen enkel probleem met een voorstelling van de messias als iemand die mee lijdt met de zieken en de armen, net als de dienaar van YHWH in Jesaja 53. Er is in deze tekst in elk geval niets wat erop wijst dat deze tekst “verboden” is, integendeel.

De triomferende messias
In de vorige tekst wordt er al op gezinspeeld dat de “melaatse” op een bepaald ogenblik zijn rol als messias zal vervullen, wat die ook moge zijn. Andere rabbijnse teksten leggen de nadruk op de verheerlijking van de messias. Ook hiervoor worden verzen uit Jesaja aangevoerd, zoals Jesaja 42:1: "Hier is mijn dienaar, hem zal Ik steunen, hij is mijn uitverkorene, in hem vind Ik vreugde."

In Midrasj Tanchoema, wordt gesteld dat de messias verhevener zal zijn dan Abraham, Mozes, en zelfs de engelen. Om dat te bewijzen wordt Jesaja 52:13 geciteerd. De Hebreeuwse termen die daar worden gebruikt worden via een spel met letters verbonden met deze namen: "Ja, mijn dienaar zal slagen, Hij zal verhoogd worden (rum) – zoals Abraham, verheven (nisa) – zoals Moses, en zeer hoog verheven – meer dan de engelen."

Twee of drie messiassen
In Jesaja 52:13-53 wordt beschreven hoe de dienaar hoog verheven zal worden, maar niet voordat hij eerst zwaar heeft geleden en veracht en beschimpt is geworden. In de eerste rabbijnse tekst zagen we die ontwikkeling al terugkomen bij de toepassing van de dienaar op de messias: de messias komt eerst in de gedaante van een melaatse. In de christelijke toepassing van de dienaar op Jezus zien we een vergelijkbare ontwikkeling: Jezus heeft eerst geleden, en is zelfs gestorven, maar triomfeert daarna als verrezen messias. In sommige rabbijnse teksten worden de twee gedaantes van de messias, de lijdende en de triomferende, uit elkaar gehaald en toegeschreven aan twee, of soms zelfs drie, messiassen. Deze dragen namen die ook terug te vinden zijn in het nieuwtestamentische verhaal over Jezus: Messias, zoon van Jozef; zoon van Efraïm; en zoon van David. De eerste, priesterlijke messias, zal de verwoeste tweede tempel herbouwen, de tweede zal sterven in de eindstrijd met een kwade heerser, en de laatste, de zoon van David, wordt de messiaanse koning die redding komt brengen.

De messias die eerst lijdt en dan verheven wordt
In een vrij onbekende, laat-rabbijnse tekst (ongeveer achtste eeuw) die over die eindtijd handelt (Geheimen van Rabbi Sjimon bar Jochai) wordt de ontwikkeling van de lijdende dienaar, die eerst wordt beschimpt en zelfs zijn gezicht afwendt (Jes 53:3) maar daarna hoog verheven wordt, toegepast op de messias, zoon van David. Het verhaal gaat als volgt: Wanneer de messias, zoon van Efraïm zal sneuvelen, zal God de messias, zoon van David openbaren. De mensen zullen hem echter niet erkennen, en zullen zeggen: “Je liegt, de messias is al gekomen, en gestorven, en er zal geen andere messias meer komen.” Na deze beschimpingen, wendt de zoon van David zijn gezicht af en verbergt zich (Jes 53:3 wordt geciteerd), met als gevolg dat er meer honger en ellende komt. Uiteindelijk zal God zich toch opnieuw openbaren, en zal de messias, zoon van David zijn rol kunnen vervullen. 

Zelfde bewijsteksten als in het Nieuwe Testament
Opmerkelijk is dat niet alleen verzen over de (lijdende) dienaar uit Jesaja worden geciteerd in deze midrasj. Ook andere verzen (besproken in deze midrasj) zien we in het Nieuwe Testament terug, toegepast op Jezus, zoals Micha 5:2 (Mat 2), Psalm 95:7 (Hebr 3:17-18), Daniël 7:13 (o.a. Mat 26:64), en Zacharia 12:10 (Openb 1:7). Een ander voorbeeld uit de rabbijnse literatuur (Jeruzalemse Talmoed 4.5.13) is de toepassing van Numeri 24:17 op Simon Bar Kochba: "Een ster komt op uit Jakob, een scepter uit Israël."

Deze Simon was de leider van de tweede Joodse opstand tegen de Romeinen in 132-35 van onze tijdrekening. Hij werd door vele Joden, waaronder de invloedrijke leraar Akiva, als de messias beschouwd. Rabbi Akiva zou zelf de martelaarsdood zijn gestorven vanwege zijn verzet tegen de Romeinen en zijn steun aan Bar Kochba. De ster uit Betlehem (de stad van David, in het gebied van Efraïm) is ook bekend uit Matteüs 2, waar die in verband wordt gebracht met de geboorte van Jezus.

Wat kunnen we hieruit concluderen?
De rabbijnse teksten die besproken werden zijn allemaal ontstaan in een tijd dat het christendom al bekend en verspreid was. Zijn deze teksten reacties op de christelijke lezing van de passages over de lijdende knecht? Zijn ze misschien zelfs anti-christelijk? Hoewel er in de rabbijnse literatuur zeker anti-christelijke polemiek is te vinden, is het moeilijk om aan te tonen dat deze teksten zouden reageren op christelijke opvattingen over de messias. De auteurs lijken er ook geen problemen mee te hebben dat sommige messiaanse interpretaties van de teksten uit Jesaja, en ook van andere verzen uit het Oude Testament, veel gelijkenissen vertonen met christelijke toepassingen van die verzen op de messias Jezus.

Het omgekeerde ligt eerder voor de hand: de schrijvers van het Nieuwe Testament en de christelijke denkers en schrijvers na hen, gebruikten teksten uit de Tenach die vóór Christus, en na Christus, in het Jodendom werden en worden gelezen als gaande over de messias. Hierbij moet worden toegelicht dat ook in de Joodse literatuur uit de Tweede Tempeltijd, zoals bijvoorbeeld gevonden in Qumran, al soortgelijke messiaanse lezingen van Jesaja-teksten en andere oudtestamentische teksten zijn te vinden.

De bijbelse teksten die worden geciteerd door joden en christenen zijn dus dezelfde, de namen van de messias zijn dezelfde, de variatie in beelden en voorstellingen is hetzelfde, alleen de identiteit van de messias is anders, en ook dat is eigenlijk heel Joods. We kunnen dus concluderen dat de christelijke toepassing van specifieke oudtestamentische teksten op de messias volledig in lijn is met de Joodse traditie, zowel vóór als na Christus.
___

Op 26-27 februari 2024 vond aan de PThU de conferentie “Ongoing Interpretation. The Servant of YHWH in Text and Context” plaats. Tijdens deze conferentie stonden de exegese en het gebruik van de teksten uit Jesaja 40-55 die gaan over de “dienaar van JHWH” in Joodse en christelijke interpretatietradities centraal. PThU docent Lieve Teugels besprak het gebruik van de verzen uit Jesaja in de rabbijnse literatuur.
___

Lieve Teugels is universitair hoofddocent Semitica en Judaica aan de PThU. Bovenstaand artikel werd eerder geplaatst op de website van de PThU.