Voor veel mensen heeft de Frans-joodse filosoof Levinas een absolute standaard voor ethiek neergelegd. Niet ik, maar de asymmetrische verantwoordelijkheid voor de ander, wiens gelaat mij aankijkt, is bron van alle zingeving. Des te opmerkelijker is het werk van de eveneens Joodse filosoof Lapidot, die in zijn boek State of others (Bloomington 2025) Levinas beschuldigt van koloniaal denken.
Gepromoveerd op Levinas was dit voor Marcel Poorthuis een verrassing, maar geen belediging: daarvoor is de vrije gedachtewisseling te belangrijk. Volgens Lapidot zou Levinas zich met name over de staat Israël hebben verstrikt in tegenspraken, onder meer door het slachtofferschap van het Jodendom te verbinden met begrip voor de staat Israël, die dan als “ander bij uitstek” verschijnt. In een aantal sessies wil Poorthuis deze kritische stellingname van Lapidot samen met u grondig onderzoeken. In eerste instantie belegt hij twee bijeenkomsten in november waarin we een eerste verkenning ondernemen van zowel het werk van Levinas als dat van Lapidot.
Wie zich in Levinas wil inlezen en nog niet zijn beide hoofdwerken tot zich heeft genomen, beveelt hij aan: Joachim Duyndam en Marcel Poorthuis, Levinas. Serie Kopstukken, Lemniscaat (op de site staat een 'voorproefje', waar je een leesfragment kunt bekijken).
Voorlopig gaan de bijeenkomsten ten eerste over Levinas hoofdwerk uit 1961, Totalité et Infini (De totaliteit en het oneindige), en de kritiek daarop van Lapidot. Gevolgd door focus op het tweede hoofdwerk van Levinas uit 1974: Autrement qu'être ou au-delà de l'essence (Anders dan zijn of het wezen voorbij).
Voelt Levinas als Jood in de Diaspora zich bezwaard om kritiek te leveren op de politiek vaan Israël? Of ziet hij het zionisme als een idealistische beweging die het Jodendom weer met het land verbindt, maar zonder rekening te houden met de Palestijnen?
Nog klemmender wordt het als er een intrinsiek verband zou zijn tussen de filosofie van Levinas en diens visie op de staat Israël. Dreigt het slachtoffer-zijn van het Jodendom zo een vrijbrief te worden voor onderdrukking van de Palestijnen?
Of moeten we het Joodse tegenover het Griekse als ethiek tegenover politiek helemaal losmaken van welke etnische verwevenheid ook?
Leest Lapidot de teksten van Levinas dan onjuist door ze te verbinden met een koloniaal perspectief?
Indringende vragen die vragen om verdieping!
Voor de kritiek van Lapidot zijn Levinas’ “Joodse” essays ook van belang:
- Met name zijn beroemde Talmoedlezingen in Parijs.
Voor een deel te lezen in ‘Het gelaat van de Messias: Messiaanse Talmoedlezingen van Emmanuel Levinas’. (alleen nog tweedehands verkrijgbaar) - En het essay ‘De staat van Cesar en de staat van David’
Het essay is opgenomen in: Aan gene zijde van het vers. In dit essay stelt Levinas de 'staat van Cesar' (de puur politieke, totalitaire, op macht en repressie gerichte staat) tegenover de 'staat van David' (een politieke orde die bezield en gecorrigeerd wordt door ethiek en gerechtigheid).
Dit essay zal worden uitgereikt.
Materiaal van Lapidot wordt in kopievorm verstrekt aan de cursisten bij de eerste bijeenkomst.
Cursusdagen: Donderdag 5 en 12 november en 10 december van 13.00-15.00 uur.
Cursusleider: prof. dr. Marcel Poorthuis
Prijs: € 60,- Tevoren over te maken op: NL 80 RABO 0129 9836 59 t.n.v. Stichting PaRDeS o.v.v. e-mail adres en 'Levinas’.
Aanmelden:
Locatie: plaats van samenkomst wordt bekendgemaakt aan wie zich aanmelden
Meer weten over de cursus? Bel: 06 38 41 24 91.
Klik hier voor de flyer over deze cursus.
Bron: Stichting PaRDeS